Provincie Vlorë

De regio Vlora, altijd een oord van koppig verzet, kenmerkend voor de Albanees in het algemeen, maar in het bijzonder daar. Zonder Vlora zouden we nu waarschijnlijk helemaal niet naar Albanië reizen, maar naar Montenegro, Servië of Griekenland. De regio produceert aardolie, aardgas, bitumen en zout, maar is in belang toegenomen als landbouwcentrum met grootschalige aanplant van olijf- en fruitbomen, en met voedselverwerking, olie- en bitumenexport. Het district blijft voornamelijk agrarisch en veeteeltgebied en produceert haver, maïs, katoen, olijfolie, runderen, schapen, schapenhuiden en boter. Deze producten worden geëxporteerd. Toerisme is de laatste jaren een belangrijke sector geworden, met veel hotels, recreatiecentra en uitgestrekte stranden. De regio heeft de rijkste geschiedenis van het hele land. Neanderthalers en de eerste "moderne" mensen liepen er al rond, zoals plaatsen als Konispol en Rrëza e Kanalit bewijzen. De kustlijn was natuurlijk een relatief gemakkelijke weg naar het Noorden toen de ijskappen daar begonnen te smelten. Veel later trokken de vruchtbare valleien de eerste landbouwers en veetelers aan die vanuit de Donau vlakten en Griekenland het Westen veroverden. Vandaag zijn de talloze stranden, inhammen en baaien aantrekkingspolen voor de gestresseerde westerling om van zon en rust te genieten. De meeste aandacht als je infoprmatie zou gaan zoeken, wordt opgeslorpt door enerzijds de stad Vlorë zelf, een economisch knooppunt en steeds meer vakantiebestemming, en door de badplaatsen aan de kust zoals Dhermi, Himara en Sarandë. De regio, ik bedoel daarmee het binnenland, biedt echter veel meer dan dat: geschiedenis en natuur. Ik zou voor de liefhebbers gemakkelijk 5 vakanties kunnen samenstellen alleen in deze regio op voorwaarde dat ze van wandelen houden en een brede interesse hebben. Af en toe mogen ze wat gaan uitrusten op het strand. Het ligt allemaal niet zo ver uit elkaar.

Als je Italiaans kent, kun je je veelal redden in het noorden van de regio en in de stad Vlorë zelf. In het zuiden vanaf Himarë aan de kust en onder de lijn Gjirokastër - Përmet kan je je zeer waarschijnlijki behelpen als je Grieks spreekt. In die zone woont een vrij omvangrijke Griekse minderheid. De interesse van Italië voor de regio rond de stad Vlorë bestaat nog altijd, zij het nu puur economisch en toeristisch. Het is ooit anders geweest en we kunnen zelfs spreken van een oorlog. Voordat het Koninkrijk Italië als bondgenoot van de Triple Entente aan de Eerste Wereldoorlog deelnam, had het het geheime Verdrag van Londen ondertekend, waarin Italië beloofde binnen een maand de oorlog te verklaren aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije, in ruil voor enige territoriale winst aan het einde van de oorlog. In dit verdrag werden de aan Italië beloofde gebieden van Albanië behandeld in de artikelen 6 en 7: Artikel 6: Italië ontvangt volledige soevereiniteit over Valona, het eiland Saseno en het omliggende gebied... Artikel 7: Na Trentino en Istrië te hebben verkregen bij artikel 4, Dalmatië en de Adriatische eilanden bij artikel 5, en ook de Golf van Valona, verbindt Italië zich ertoe, in het geval dat er een kleine, autonome en geneutraliseerde staat in Albanië wordt gevormd, zich niet te verzetten tegen de mogelijke wens van Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland om de noordelijke en zuidelijke districten van Albanië te herverdelen tussen Montenegro, Servië en Griekenland. De zuidkust van Albanië, vanaf de grens van het Italiaanse grondgebied van Valona tot Kaap Stilos, moet worden geneutraliseerd. Italië krijgt het recht om de buitenlandse betrekkingen met Albanië te beëindigen; in ieder geval zal Italië verplicht zijn om voor Albanië een gebied veilig te stellen dat voldoende uitgestrekt is om de grenzen ervan te laten aansluiten op die van Griekenland en Servië ten westen van het Ochridameer. In 1920 hadden de geallieerden tijdens de Vredesconferentie van Parijs nog steeds geen besluit genomen over de toekomst van Albanië, maar de Italiaanse aanspraken op soevereiniteit over Vlorë waren nooit serieus in twijfel getrokken. De Italiaanse premier Nitti had ook gehoopt een mandaat over de rest van het land te verkrijgen, conform het geheime Verdrag van Londen. De oorlog begon op 4 juni, nadat de Italiaanse generaal Settimo Piacentini weigerde het district Vlorë over te dragen aan de Albanese regering. Albanese vrijwilligers werden georganiseerd door het Nationaal Defensiecomité onder de politieke leiding van Qazim Koculi en bereikten het aantal van 4.000, terwijl Ahmet Lepenica tot hun opperbevelhebber werd benoemd. Intussen had Italië 20.000 goed bewapende soldaten in het gebied. De Albanese rebellen begonnen de eerste gevechten in de stad Vlora, waar ze zwaarden, stokken en stenen gebruikten. Sommigen van hen hadden zelfs geen wapens. De opmars van de Albanese troepen en de revolutionaire bewegingen in Italië maakten de versterkingen vrijwel onmogelijk. Op 2 augustus 1920 werd het Albanees-Italiaanse protocol ondertekend, op grond waarvan Italië zich uit Albanië zou terugtrekken. Dit maakte een einde aan de Italiaanse aanspraken op Vlora en een mandaat over Albanië, waarmee het grondgebied van de Albanese staat werd gered van verdere deling. Op 5 augustus werd een staakt-het-vuren afgekondigd, waarmee alle Italiaans-Albanese vijandelijkheden werden beëindigd.

Op een dag had ik in Vlora, derde grootste stad van het land, een afspraak met de eigenaar van de enige boekhandel die er is. Hij beweert historicus te zijn en is zelf auteur van een paar boeken, voornamelijk over de oorsprong van de Albanezen. Puur fictie en onleesbaar. Maar goed, ik wou wat meer te weten komen over de geschiedenis van de stad die er toch moet zijn, gezien de ouderdom, maar waarvan nog maar heel weinig te zien is, behalve dan wat dingen uit de Ottomaanse tijd. Over de geschiedenis en plaatsen waar die zich heeft afgespeeld ben ik niets te weten gekomen, Wel over dit. We hadden afgesproken voor de onvermijdelijke koffie op een terras naast het theater Petro Marko aan de boulevard. Voor mij was het een tocht van twee kilometer onder de loodzware, hete middagzon, voor hem was het twintig meter. Gelukkig was er weer water bij de koffie en had de eigenaar van het terras zijn allegaartje aan schreeuwerige papasols met reclame voor een biermerk en een colamerk geplaatst. Na de klassieke begroeting “Si kaloni?” “Mirë, mirë” “Po ju?” “Mirë, mirë” nam hij het initiatief met een totaal onverwachte vraag. ”Heb jij wel eens het verhaal gehoord van Cadmos en Harmonia?” “Ergens ver weg in mijn geheugen ligt daar wel iets over begraven.” Op het gevaar af de verkeerde weg in te slaan voegde ik eraan toe “Dat waren toch Grieken?” Het onheil was geschied, de verkeerde weg genomen. Het gevolg was een woede uitbarsting waar zelfs de Albanezen aan de andere tafeltjes hun hoofden onze richting lieten uitgaan. “Niets Grieken! Die laffe luiaards hebben ook dat verhaal weer gestolen. Die Cadmos was een Feniciër en die heeft hun Thebe gesticht. Alle klassieke steden in Griekenland zijn gesticht door iedereen behalve door Grieken. Een stad stichten zouden ze niet eens kunnen, ze kunnen ze nog niet eens proper houden, laat staan onderhouden. Als daar gewerkt wordt dan is het door Albanezen, door barbaren, dat is al 3000 jaar zo en om op die Feniciër terug te komen, ze hebben die Kadmos genoemd en daarmee was het plots een Griek. Die had nog een zuster die ontvoerd was en waarnaar hij op zoek was en die zuster heette toevallig Europa. Omdat een Foeniciër Thebe had gesticht en een zuster had die Europa heette, hebben ze zichzelf daarna uitgeroepen tot de stichters van een heel continent en de bakermat van de beschaving.” “Ja maar zij hadden toch één van de eerste alfabetten, de filosofen, de geschiedschrijvers, de geleerden terwijl de rest van Europa totaal analfabeet was, in hutten leefden en elkaar vermoordden, verkrachtten, plunderden en verbrandden?” “Alfabet? Alfabet? Dat heeft Cadmos meegebracht uit Foenicië, ik geef toe dat ze het wat hebben aangepast, maar dat is al wat ze uit zichzelf hebben gedaan. Filosoferen, daar word je niet moe van, de rest hebben ze allemaal gestolen van Arabieren en Joden. Het enige woord, en zelfs dat is nog niet zeker, dat van hen komt in verband met wetenschap is ‘eureka’. Dat woord is een perfectum resultativum, dat wil zeggen dat de nadruk ligt op het resultaat en niet op de activiteit die tot het resultaat leidt. Typisch voor hen, iets uitvinden terwijl je in je bad ligt te weken. Komt er nog bij dat dit gebeurde in Sicilië, in die tijd een kolonie van hen, en diegene die het zou uitgeroepen hebben had gestudeerd in Alexandrië, in Egypte, niet in Athene of in Sparta. Aan heel Europa is niets Grieks, wel veel Arabisch, Joods, Egyptisch en Albanees. Het kan ook niet want in de tijd van Cadmos waren er nog geen Grieken.” Op tijd bedacht ik mij dat de ondertiteling van één van zijn boeken is ‘the founders of world civilization’ en dat hij daarmee de voorouders van de Albanezen bedoelde en van zijn laatste zin naar die voorouders, volgens hem de Pelasgen, waren we nog maar een paar seconden verwijderd. Die weg wilde ik niet gaan bewandelen, keek snel op mijn smartphone, zei dat ik moest vertrekken, ging in de bar om de koffies te betalen, drukte hem de hand met een “faleminderit shumë” en maakte mij uit de voeten. Ik wist het al, maar de lezer misschien nog niet: praait nooit met Albanezen over politiek en geschiedenis, blijf gewoon neutraal geïnteresseerd, knik bevestigend en probeer van onderwerp te veranderen of te verdwijnen.

Volgens de volkstelling van 2023 heeft Vlorë een diverse religieuze samenstelling, met opvallende populaties van moslims, orthodoxe christenen en niet-religieuze personen. Met 57,3% van de bevolking die zich identificeert met een religie, valt het op als het district met de laagste religieuze identificatie in Albanië. Tussen de volkstellingen van 2011 en 2023 in Vlorë onderging het religieuze landschap aanzienlijke veranderingen. Het aandeel van de bevolking dat zich identificeert als soennitische moslim daalde aanzienlijk, van 42,1% naar 31,9%, terwijl het aandeel Bektashi-moslims aanzienlijk steeg van 1,1% naar 6,3%. Het aandeel katholieke christenen daalde van 1,9% naar 1,1%, terwijl het aandeel orthodoxe christenen steeg van 13,7% naar 17,6%. De niet-religieuze bevolking in Vlorë zag een van de meest significante toenames in het land. Het aandeel atheïsten groeide van 6,0% naar 8,3%, en het aantal mensen dat zich identificeert als gelovig zonder religieuze achtergrond steeg aanzienlijk van 11,0% naar 21,7%. Met een gecombineerd percentage van 30,0% dat zich in 2023 als niet-religieus identificeert, staat Vlorë op de eerste plaats in Albanië wat betreft het hoogste percentage niet-religieuze personen.

Het district Vlorë kent de op één na hoogste ontwikkeling na het district Tirana. Het district blijft een belangrijke zeehaven en handelscentrum, met een belangrijke visserij- en industriële sector. De stad Vlorë is het economische centrum van het district. De omliggende regio is voornamelijk agrarisch en pastoraal; een grote producent van aardolie, aardgas, bitumen en zout. Vlorë is in belang toegenomen als agrarisch centrum met grootschalige aanplant van olijf- en citrusbomen, en als centrum van de voedselverwerking, olie- en bitumenexport. Toerisme is de afgelopen jaren een belangrijke industrie geworden, met veel hotels, recreatiecentra en uitgestrekte stranden. Het district Vlorë wordt beschouwd als een welvarende regio, een met een gevarieerde aanbod aan bezienswaardigheden, planten en bergen, rivieren en meren, bronnen en ongerepte stranden, citrusplantages, olijfgaarden en wijngaarden, weilanden en bossen, vis- en schelpdierkwekerijen en aantrekkelijke jachtgebieden.