Tirana behoort niet tot Zuid-Albanië, maar toch wil ik er hier iets over zeggen vermits het hoogstwaarschijnlijk is dat een bezoek aan Zuid-Albanië zal beginnen of eindigen in de hoofdstad Tirana. Als dat niet zo is, dan zou ik toch aanraden een dagje te voorzien om deze stad te ontdekken en om zo tot het besluit tekomen "oei, hier moet ik nog eens terugkomen." Het moderne Tirana werd in 1614 gesticht door Sulejman Bargjini Pasha, een lokale heerser uit Mullet, die er een moskee, een bakkerij en een hamam (Turkse sauna) liet bouwen. De stad begon te groeien aan het begin van de 18e eeuw, maar bleef een onbelangrijke plaats tot ze in 1920 tot hoofdstad van Albanië werd uitgeroepen. De keuze viel op de centrale geografische ligging in het land, op de breuklijn tussen de noordelijke Gegs en de zuidelijke Tosks. Pas eind jaren twintig kreeg het centrum van de stad, onder Italiaanse invloed, de vorm van een hoofdstad. Bekende architecten uit de Mussolini-periode in Italië, Florestano de Fausto en Armando Brasini, waren de bedenkers van de aanleg van het centrale plein, dat tegenwoordig de naam draagt van de Albanese nationale held Skanderbeg, de enorme boulevard, ministeriegebouwen, de nationale bank, het stadhuis en het Paleis van de Brigades (voormalig koninklijk paleis, nu presidentieel paleis). In 1939 werd Tirana ingenomen door fascistische troepen die een marionettenregering aanstelden. De Italiaanse architect Gherardo Bosio werd gevraagd om eerdere plannen uit te werken en een nieuw project te presenteren voor het gebied waar nu het Moeder Teresa-plein ligt. Begin jaren 40 waren het zuidelijke uiteinde van de centrale boulevard en de omliggende gebouwen voltooid en hernoemd met fascistische namen. Van 1944 tot 1991 maakte de stad een geordende ontwikkeling door, maar met een afname van de architectonische kwaliteit. Er verrezen enorme socialistische appartementencomplexen en fabrieken, terwijl het Skanderbegplein werd heringericht en een aantal gebouwen werd gesloopt. Zo werden de voormalige Oude Bazaar en de orthodoxe kathedraal van Tirana met de grond gelijk gemaakt voor de bouw van het Paleis van Cultuur in Sovjetstijl. Het door de Italianen gebouwde gemeentehuis werd opgeblazen en het Nationaal Historisch Museum werd op dezelfde plaats gebouwd, terwijl het gebouw waar tijdens de monarchie het parlement van Albanië was gevestigd, werd omgebouwd tot een kindertheater (tegenwoordig poppentheater). Het noordelijke uiteinde van de hoofdboulevard werd omgedoopt tot Stalinboulevard en er werd een standbeeld van de Sovjetleider op het stadsplein geplaatst. Omdat privé-autobezit werd verboden, bestond het vervoer voor de massa voornamelijk uit fietsen, vrachtwagens en bussen. Na de dood van Hoxha werd door de overheid een piramidevormig mausoleum ter nagedachtenis aan hem gebouwd. Tegenwoordig heet het de Piramide, maar het heeft weinig meer te maken met Enver Hoxha. Het is namelijk omgebouwd tot een cultureel centrum. Tegenwoordig is Tirana met zo'n 1.000.000 inwoners het centrum van het politieke, economische en culturele leven van het land. De afgelopen jaren heeft de stad een flinke verandering in haar uiterlijk ondergaan. De saaie appartementencomplexen in communistische stijl zijn overgeschilderd in felle kleuren met abstracte patronen. Dit is niet alleen een snelle oplossing, maar ook een opbeurende ervaring voor zowel inwoners als bezoekers. Bovendien heeft Tirana verbeteringen ondergaan in haar ontwikkeling met moderne infrastructuur, wat bijdraagt aan de grootstedelijke uitstraling van de stad. Tirana verandert met de dag.

U zal een levendige, gastvrije en vooral aangename stad aantreffen met zijn brede trottoirs, zijn overvolle terrassen, zijn door groen omgeven rivier en de fantasierijke schilderingen die hier en daar de muren opvrolijken. Als er maar één plek is om zeker te zien is het Skanderbeg plein. Deze enorme marmeren plaat is omringd door de iconische gebouwen van de stad: het operagebouw, het nationaal museum, de moskee, de klokkentoren, ministeries, alles is er. Strooi er voetgangers en fietsers overheen, omring het met bomen en fonteinen, voeg er dan een mooie tuin in een hoek aan toe en dat is het. Direct ernaast ligt de voetgangersstraat Rruga Murat Toptani, versierd met hoge bomen. Ideaal om te lezen of een drankje te nemen op een terras.

Een heel andere omgeving op slechts een paar minuten lopen van het centrum, is de wijk Blloku , die bekendstaat als de coolste van Tirana. Tijdens de dictatuur was deze wijk strikt verboden voor gewone mensen: leider Enver Hoxha en zijn kliek woonden er, feestten er en propten zich zelfs vol met buitenlands eten, zoals de "satanische hamburgers." Nu nemen de inwoners wraak op hun tiran door er uit te gaan en zich te vermaken in een keur aan bars en nachtclubs. Overdag is Blloku veel rustiger. Het is wel leuk om de schilderijen te zien die systematisch de elektriciteitskasten bedekken, evenals de kleurrijke gebouwen.

In deze rumoerige tijden zou iedereen en dan vooral sympathisanten van het communisme verplicht minstens de volgende twee overblijfslen, bewijzen van wat dat teweeg brengt, moeten bezoeken en zich bezinnen over de gevolgen van die ideologie, hoe mooi het in theorie ook moge klinken. Bezoek zeker het Huis van de Bladeren (700 leks / € 7,30). Dit sinistere gebouw, verscholen achter hoge bomen, huisvestte tijdens de communistische periode het hoofdkwartier van de Sigurimi, de politie die zich bezighield met afluisteren, martelen en vermoorden ban vermeende tegenstanders van het regime. Het museum belicht het moeilijke werk van het openen van de archieven wat misschien ooit tot een groot proces zal leiden. Trek een trui aan ruien aan om de Bunk'Art te bezoeken. Dit zijn twee oude, enorme bunkers bedoeld om de leiders te beschermen in geval van een (nucleaire) aanval, inmiddels omgbouwd tot museum. Bunk'Art 1 is de grootste en meest indrukwekkende, met zijn donkere gangen, de in originele staat bewaard gebleven kantoren, een enorm auditorium en een beklemmende soundtrack. Trek een tot twee uur ter plaatse uit, afhankelijk van uw interesse in de uitgebreide uitleg over de geschiedenis van het land. In een van de zalen is een ontploffing van (nep)mosterdgas bloedstollend. Deze bunker ligt ver van het stadscentrum, maar is in combinatie met de Dajti-kabelbaan ideaal. Reizigers met minder tijd kunnen terecht bij Bunk'Art 2 , gelegen in het centrum van Tirana. Deze bunker is kleiner, maar niet belachelijk klein, met zo'n dertig kamers. Hier richt de uitleg zich op de geschiedenis van de Albanese politie. Aarzel niet om de eerste, ietwat intimiderende kamers snel over te slaan en blijf hangen in de laatste, die de Sigurimi beslaan en het bezoek aan het Huis van de Bladeren compleet maken. Ook hier is de sfeer in deze betonnen koelkast ijzig!

Pazari i Ri , de centrale markt van Tirana is een niet te missen attractie voor wie van gezellig markten houdt. Onder een moderne hal van glas en staal verkopen handelaren fruit, groenten, honing, olijfolie en... zo'n beetje alles wat in het land wordt gemaakt. Wedden dat u hier niet buiten gaat zonder iets gekocht te hebben? Talrijke cafés en restaurants eromheen maken de sfeer compleet met hun levendige terrassen. Een geweldige manier om van Tirana in de zomer te genieten. En nu we het toch over eten hebben: de vele prachtige bakkerijen van de hoofdstad zijn een echte aanrader.

Een opvallend gebouw dat je op het Skanderbergplein kan bewonderen, is de Et’hem Bey-moskee (Xhamia e Et'hem Beut). Deze moskee is één van de oudste gebouwen van Tirana. De bouw van deze mooie kleine moskee begon in 1789 door Molla Bey, de kleinzoon van de vermoedelijke stichter van Tirana. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg de moskee het hard te verduren waarbij sommige delen beschadigd raakten. Vervolgens moest het religieuze gebouwen jarenlang zijn deuren sluiten toen alle religies in Albanië verboden werden. Pas na 1991 werden de deuren weer heropend en kon men starten met restauraties. De Et’hem Bey Moskee is prachtig versierd met kleurrijke stillevens van planten in frescotechniek. Naast het bewonderen van de prachtige architectuur kan je er ook de gebedsruimte en koepel bezichtigen.Naast de moskee zie je de klokkentoren van Tirana (Kulla e Sahatit) schitteren. De 35 meter hoge klokkentoren werd gebouwd in 1822 door Haxhi Et'hem Bey en is uitgegroeid tot het symbool van Tirana. De klok is door de jaren heen al meerdere malen vervangen. De eerste was een Weens ontwerp, dat later vervangen werd door een uurwerk in Duitse stijl. Dit uurwerk werd vervolgens vernietigd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarna kwam er een uurwerk met Romeinse cijfers die in de jaren 70 naar beneden kwam ten gunste van de huidige Chinese klok. Je kan de toren ook beklimmen via de 90 treden van de wenteltrap. Eenmaal boven kan je genieten van de fraaie vergezichten over het stadscentrum van Tirana. Het is een van de meest gefotografeerde monumenten in de stad.

Het Nationaal Historisch Museum is een van de meest opvallende gebouwen op het Skanderbergplein. Boven de ingang van het museum zie je namelijk een enorm groot mozaïek dat verwijst naar een belangrijke groep Albanezen die de turbulente geschiedenis van Albanië symboliseren. Uiteraard is een bezoekje aan het museum zelf ook de moeite waard. Het wordt dan ook gezien als het grootste en belangrijkste museum van Albanië. Het museum werd geopend in 1981 en bestaat uit verschillende paviljoenen die allemaal een andere periode uit de geschiedenis weergeven. Zo worden er objecten tentoongesteld die dateren van de prehistorie, de Romeinse tijd en de renaissance. Je ziet er onder andere archeologische vondsten, maar ook orthodoxe iconen, documentaires, wapens, oude bankbiljetten, zelfs een replica van het zwaard van de nationale held Skanderberg.

De Piramide werd in 1988 geopend als het Enver Hoxha Museum, gewijd aan de Albanese socialistische leider die drie jaar eerder was overleden. In feite is het gebouw mede ontworpen door zijn dochter - de architecte Pranvera Hoxha. Eenmaal voltooid, was het de duurste individuele structuur die ooit in Albanië is gebouwd. Aangezien de val van het communisme in 1991 plaatsvond, heeft het als museum niet lang bestaan. Nadien heeft het gebouw ook een tijdje dienst gedaan als basis van de NAVO. Vandaag is het een cultureel centrum zeer de moete waard te bezeoeken.